Zelfonderzoek van Sophie de Vries

In één oogopslag

Het hele rapport op twee pagina’s: wat je sterk maakt, wat je vermijdt, en wat er onder je gedrag leeft.

Wie ben ik

Wie je bent, wie je laat zien, wie je wilt zijn en wat je tegenhoudt — in één overzicht.

• Waardentheorie van Schwartz
• Zingeving en logotherapie
• Hechtingstheorie
• Drijfveren (Transactionele Analyse)

Dit is de samenvatting van het hele rapport in één blik: wie je bent, wie je laat zien, wat je beschermt, wat je tegenhoudt en wat je vrijlaat. Elk kaartje is uitgewerkt in een eigen hoofdstuk verderop, met de theorie en de onderbouwing erbij.

• Welk kaartje klopt het meest, en welk kaartje wil je het liefst wegleggen?
• Als je dit leest over iemand van wie je houdt, wat zou je die persoon dan toewensen?

Waar dit rapport op rust

25 theorieën en modellen, van stevig onderzocht tot reflectieve lens — met eerlijk erbij wat wat is.

Zelfkennis heeft vele ingangen. Psychologisch onderzoek, klinische modellen en eeuwenoude contemplatieve tradities kijken elk vanuit een andere hoek naar dezelfde vraag: wie ben je, en waarom doe je wat je doet? Dit rapport combineert ze, maar weegt ze niet gelijk. Een label bij elk model laat zien hoe stevig het staat.

Jouw kernwaarden

Wat bij jou zwaarder weegt als er iets moet wijken.

• Waardentheorie van Schwartz

Waarden zijn hier niet gemeten door te vragen wat je belangrijk vindt, maar door je steeds te laten kiezen tussen twee dingen die allebei goed zijn. Wat overblijft als er iets moet wijken, is bruikbaarder dan een lijstje mooie woorden.

Wat lager uitkwam is minstens zo informatief: zekerheid en plezier legde het in jouw keuzes vaker af. Dat betekent niet dat het je niets zegt — het betekent dat het bij jou wijkt als het moet.

• Wanneer koos je voor het laatst prestatie boven zorgzaamheid, en wat kostte dat?

Jouw morele kompas

Welke afweging bij jou voorgaat als principes botsen.

• Morele fundamenten en klassieke ethiek

Waar het voor jou het meest gaat schuren, is de combinatie van moed en waarheid. In situaties waarin die twee tegen elkaar in gaan, is de kans het grootst dat je achteraf twijfelt aan je eigen keuze.

• Wanneer heb je voor het laatst iets gedaan dat je zelf niet helemaal juist vond, en wat maakte dat je het toch deed?
• Welke grens ken je van jezelf die anderen niet zouden vermoeden?

Zingeving, bedoeling en missie

Waar je betekenis uit haalt, wat je wilt brengen, de vorm die je daar nu aan geeft, en wie je wilt worden.

• Waardentheorie van Schwartz
• Talent- en sterktepsychologie
• Zingeving en logotherapie
• Drijfveren (Transactionele Analyse)

Drie woorden die vaak door elkaar lopen. Zingeving is de bron: waar je betekenis uit haalt. Je bedoeling (purpose) is wat je in de wereld wilt brengen, los van je baan of rol. Je missie is de vorm die je daar nu aan geeft: voor wie, wat en hoe. Een missie verandert met je leven; je bedoeling veel minder, en je bron het minst.

Je ervaart op dit moment weinig uitgesproken richting en je bent er ook niet actief naar op zoek. Dat kan betekenen dat andere dingen nu voorgaan. Het is de moeite waard om te merken of dit een keuze is of een gewoonte.

Dat ik mensen verder heb geholpen op een manier die bleef hangen nadat ik weg was.Jouw antwoord op: Waar zou je over twintig jaar met tevredenheid op terug willen kijken?

De natuur, denk ik. Als ik lang genoeg buiten loop voelt het alsof ik ergens bij hoor en niet alles hoef op te lossen.Jouw antwoord op: Is er iets dat voor jou groter is dan jezelf?

• Lees je bedoeling hardop. Welk woord klopt niet? Vervang het door je eigen woord, tot de zin van jou is.
• Voor wie wil jij over tien jaar het verschil hebben gemaakt, en hoe zou je dat merken?
• Welke "ik ben iemand die"-zin voelt nu het verst weg, en wat is één kleine stap ernaartoe?

Wat je aandrijft

Negen motivatiepatronen als spiegel.

• Enneagram

Type 9 — de vredestichter. Gericht op harmonie, rust, verbinding houden. Onder spanning verdwijnt je eigen positie naar de achtergrond om de rust te bewaren. Ruimte ontstaat als je je eigen voorkeur als eerste uitspreekt, niet als laatste.

Type 2 — de helper. Gericht op nodig zijn, geven, relaties onderhouden. Onder spanning ga je harder zorgen, ook waar niemand erom vroeg, en wordt je eigen behoefte onzichtbaar. Ruimte ontstaat als je één ding vraagt voordat je iets geeft.

• Welke van deze beschrijvingen raakte ongemakkelijk dicht bij huis?
• Wat zou er veranderen als de drijfveer achter dat patroon een keer niet leidend was?

Jouw persoonlijkheidsprofiel

Het best onderbouwde deel van dit onderzoek.

• Big Five (vijf-factorenmodel)

Je hebt de deadline al in je hoofd voordat iemand ernaar vraagt.

Je hoort jezelf "ja" zeggen terwijl je van binnen aarzelt.

Je begint vaak met een vraag als "en als we het nou eens helemaal anders doen".

Je gedrag in de omgang

Begrijpelijke taal voor hoe je communiceert en tempo maakt.

• DISC

Je vraagt waar we dit precies op baseren, ook als de rest al door wil.

Daarnaast is stabiliteit (s) bij jou duidelijk aanwezig. De combinatie van die twee bepaalt hoe je overkomt sterker dan elk van beide apart.

Jouw natuurlijke talenten

Waar meerdere signalen dezelfde kant op wijzen.

• Talent- en sterktepsychologie

Iets leuk vinden is geen talent. Voor elk thema hieronder zijn vier losse signalen bekeken: pak je het sneller op dan anderen, geeft het je energie, komen mensen ervoor naar je toe, en is er iets dat je kunt aanwijzen. Pas als er meerdere samenkomen, staat het hier als talenthypothese.

Van plan naar af komen, ook als het saai of taai wordt. Dit floreert in situaties waar dit gevraagd wordt en waar je er ruimte voor krijgt. Het kan doorschieten als het de enige manier wordt waarop je een probleem benadert.

Chaos hanteerbaar maken: overzicht, volgorde, afspraken die blijven staan. Dit floreert in situaties waar dit gevraagd wordt en waar je er ruimte voor krijgt. Het kan doorschieten als het de enige manier wordt waarop je een probleem benadert.

Merken wat iemand nodig heeft en daar iets mee doen. Dit floreert in situaties waar dit gevraagd wordt en waar je er ruimte voor krijgt. Het kan doorschieten als het de enige manier wordt waarop je een probleem benadert.

Verschil zien tussen goed en bijna goed, en dat verschil willen maken. Dit floreert in situaties waar dit gevraagd wordt en waar je er ruimte voor krijgt. Het kan doorschieten als het de enige manier wordt waarop je een probleem benadert.

Structuur aanbrengen. Ik doe het automatisch en merkte pas dat het bijzonder was toen collega’s ernaar begonnen te vragen.Jouw antwoord op: Waar ben je goed in geworden zonder dat je het echt geprobeerd hebt?

Een collega vroeg me haar projectplan door te lezen, omdat ik volgens haar altijd zie waar de gaten zitten.Jouw antwoord op: Waar vroeg iemand je voor het laatst om hulp, en waarom jou?

Werk en privé

Wat hetzelfde blijft en wat verandert.

• Persoon × situatie

Zo’n verschil is geen inconsistentie. Het laat zien dat je gedrag reageert op wat de situatie van je vraagt. De vraag is of dat een bewuste keuze is of iets dat je overkomt.

In grote overleggen waar iedereen elkaar de maat neemt.Jouw antwoord op: In welke situatie kost het je de meeste moeite om jezelf te zijn?

Jij in samenwerking

Communicatie, vertrouwen, besluitvorming en conflict.

• Big Five (vijf-factorenmodel)

Je zoekt een geschikt moment.

Hoe anderen jou kunnen ervaren

Het verschil tussen wat je bedoelt en wat er aankomt.

• Johari-venster

Intentie en effect zijn twee verschillende dingen. Hieronder staat hoe gedrag dat bij jou uit goede bedoelingen komt, bij anderen kan landen. Dat is geen oordeel over jou en ook geen oordeel over hen.

Dominantie (D): Anderen kunnen je ruimte lezen als afwezigheid van een mening.

Je hechtingsstijl

Hoe je je verbindt, wat je zoekt in nabijheid, en wat je doet als die onder druk staat.

• Hechtingstheorie

Je radar voor afstand staat scherp afgesteld. Een kort antwoord, een stilte, een blik die anders is — je merkt het, en je hoofd gaat zoeken naar wat er mis is en wat jij fout deed. Die radar is ooit ontstaan omdat nabijheid niet vanzelf sprak: wie oplette, bleef verbonden.

• Bij wie voel je je het meest jezelf, en wat doet die persoon anders?
• Wat doe je als iemand van wie je houdt even niet reageert — en wat zou je willen doen?

Je eerste zeven jaar

Wat je vroeg leerde over jezelf, de liefde en de wereld — en of dat nog jouw waarheid is.

• Psychosociale ontwikkeling
• Drijfveren (Transactionele Analyse)
• Schematherapie
• Echt en aangepast zelf

In je eerste zeven jaar leert je zenuwstelsel wat de wereld is: veilig of onvoorspelbaar, of je gevoelens welkom zijn, en wat je moet doen om gezien te worden. Een kind kan niet kiezen voor zichzelf boven de band met de mensen van wie het afhankelijk is. Dus past het zich aan — en die aanpassing is briljant. Ze wordt pas een last als je haar als volwassene blijft uitvoeren waar ze niet meer nodig is.

Eerst je werk af, dan pas spelen. En: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.Jouw antwoord op: Welke zin hoorde je als kind — hardop of tussen de regels door — die je nu nog weleens in je hoofd hoort?

Die zin is ooit in je terechtgekomen omdat hij iets oploste. Kijk of hij nog van jou is, of dat je hem kunt teruggeven aan de situatie waar hij hoorde.

• Welk kind was jij tussen je vierde en zevende — en wat had dat kind nodig gehad?
• Waar in je week voer je "Het moet foutloos." nog uit, terwijl niemand het je vraagt?

Je brein onder stress

Wat je overlevingsbrein doet als het spannend wordt, hoe je dat herkent, en hoe je jezelf terugzet.

• Stressreflexen: vechten, vluchten, bevriezen, pleasen
• Window of tolerance
• Het "reptielenbrein" als metafoor
• Stressfysiologie en ademregulatie

Onder genoeg druk gaat het van buiten naar binnen: het denkbrein valt deels uit en het oudste deel kiest een reflex. Dat is geen karakterzwakte maar biologie. Wat wél persoonlijk is, is wélke reflex jouw systeem kiest. Bij jou is dat vooral pleasen, met vluchten als tweede.

• Waar in je lijf merk je als eerste dat het te veel wordt?
• Wat zou er gebeuren als je in die eerste seconden niet de ander tevreden stelt, maar eerst uitademt?

Jij onder druk

Wat er gebeurt bij spanning, conflict, tijdsdruk en kritiek.

• Big Five (vijf-factorenmodel)
• DISC

De situatie waarin je het meest je grip verliest is: onder tijdsdruk. Dat is de plek waar het de moeite waard is om vooraf iets af te spreken met jezelf, in plaats van het op te lossen als het zover is.

Onder druk word je preciezer en kritischer. Het risico is dat je vastloopt op wat er nog niet klopt.

• Wat is het eerste signaal, in je lijf of in je gedrag, dat de spanning oploopt?
• Wie merkt dat eerder dan jij?

Je maskers

Waarom je camoufleert wie je bent, welke rollen je speelt, en wat ze voor je bewaken.

• Enneagram
• Persona en schaduw
• Echt en aangepast zelf
• Internal Family Systems

Iedereen draagt maskers; de vraag is of jij ze draagt, of zij jou. Jung noemde het masker de persona: het gezicht dat je de wereld toont. Winnicott zag hoe een kind een aangepast zelf ontwikkelt om het echte zelf te beschermen. Je camoufleert dus niet omdat je nep bent, maar omdat een deel van je ooit leerde dat het echte jij niet veilig genoeg was om te laten zien.

Waar je het meest van gezicht wisselt: bij directheid op werk zit 25 punten tussen bij mensen die ik goed ken en op werk. Dat verschil is geen fout; het is de plek waar je masker het hardst werkt.

Wat alle maskers gemeen hebben: ze houden afwijzing en het gevoel te veel te zijn buiten beeld. Het echte werk is niet ze af te rukken, maar ze te bedanken — ze hebben je beschermd — en te onderzoeken waar je ze niet meer nodig hebt.

• Welk masker zou je als eerste afzetten, en bij wie?
• Wat ben je bang dat er gebeurt als je dat doet — en hoe waarschijnlijk is dat echt?
• Wie kent de versie van jou zonder masker, en hoe voelt het om bij die persoon te zijn?

Wat je liever niet voelt

Je beschermingsmechanismen: welke pijn ze op afstand houden, wat dat kost, en wat ervoor in de plaats kan.

• Schematherapie
• Internal Family Systems
• Afweer en coping
• Zelfcompassie

Elk mechanisme hieronder is een beschermer. Internal Family Systems onderscheidt beschermers die vooruit werken — die zorgen dat de pijn er niet komt — en brandweermannen die direct blussen zodra ze toch opvlamt. Ze doen het uit loyaliteit. Maar wat je niet voelt, kun je ook niet helen, en de weg naar je waarheid loopt precies door wat ze afschermen.

Wat het je kost aan waarheid: je waarheid verdwijnt achter wat de ander nodig heeft. Wie steeds eerst vraagt wat de ander wil, verliest het spoor naar wat hij of zij zelf wil.

• Wat zou je voelen als controleren een uur niet mocht?
• Welke beschermer wil je bedanken, en wat zou je hem willen vragen?

Wat tussen jou en liefde staat

De muren die je bouwde om pijn buiten te houden, en die nu ook nabijheid tegenhouden.

• Hechtingstheorie
• Schematherapie
• Contemplatieve traditie

Liefde vraagt dat je je laat zien, dat je ontvangt en dat je blijft als het spannend wordt. Precies daar komen je oude beschermers in actie. Wat hieronder staat, zijn de muren die je ooit bouwde om de pijn buiten te houden — en die nu ook de liefde tegenhouden.

• Je hechtingsstijl: deze stijl beschermt je tegen de pijn van verlaten worden. De prijs: je bent zo bezig de band te bewaken dat je er zelden ontspannen in kunt wonen.
• Je geeft liefde makkelijker dan je haar ontvangt. De ander leert je daardoor vooral kennen als de zorgzame, niet als iemand met eigen verlangens — en echte nabijheid vraagt dat hij of zij ook jóu kent.
• Je gelooft ergens dat liefde verdiend moet worden. Daardoor kun je moeilijk ontvangen zonder iets terug te willen doen, en voelt onvoorwaardelijke waardering bijna ongemakkelijk.
• Zelfliefde is bij jou de zwakste schakel. Liefde van een ander landt pas echt als er binnen een plek is waar ze mag blijven.

• Wat heb je nog niet durven vragen aan iemand van wie je houdt?
• Waar ontvang je liefde, en duw je haar zachtjes weg voordat ze helemaal binnenkomt?

Blinde vlekken

Hypotheses om te toetsen, geen conclusies.

• Persona en schaduw
• Johari-venster

Je schatte dat ongeveer 60 procent van je antwoorden aan een uiterste zat; feitelijk was dat 1 procent. Zo’n verschil zegt niets over hoe goed je jezelf kent, maar het is wel een aanleiding om te toetsen of je jezelf stelliger of juist genuanceerder inschat dan je bent.

Jouw kracht

Patronen die je consequent laat zien.

• Talent- en sterktepsychologie
• Kernkwadranten

Je vraagt waar we dit precies op baseren, ook als de rest al door wil.

Je onhandigheden

Wat je doet, wanneer, waarom, wat het kost, en hoe je het anders oefent.

• Drijfveren (Transactionele Analyse)
• Afweer en coping
• Kernkwadranten
• Gedragsverandering

Onhandig is niet hetzelfde als fout. Elk patroon hieronder was ooit een slimme oplossing: het beschermde je, of het leverde je iets op. Het wordt onhandig als het vanzelf aanspringt op momenten waarop je het niet meer nodig hebt, en je wegtrekt van wie je wilt zijn.

1. Stressreflex

   De vrede bewaren ten koste van jezelf

   1. WanneerAls er spanning is tussen jou en een ander, of als iemand ontevreden lijkt.
   2. Wat je doetJe geeft toe, sust, zegt ja terwijl je nee voelt, en regelt dat de ander zich weer goed voelt.
   3. WaaromJe overlevingsbrein neemt het over. Het verhaal eronder: "Als jij boos bent, ben ik niet veilig — dus ik zorg dat jij dat niet bent."
   4. Wat het kostDe rust is gekocht met je eigen mening, en de ander leert niet kennen wie je echt bent.

   In plaats daarvan

   Zeg één keer per dag wat jij vindt, ook als het de sfeer even verandert.

   Ik ben iemand die vriendelijk blijft en toch eerlijk zegt wat er speelt.

   Oefen: Een pauze voor je ja · ± 1 min

2. Opdracht uit je eerste jaren

   Het moet foutloos

   1. WanneerAls er iets van jou gezien of beoordeeld wordt: een stuk dat de deur uit gaat, een presentatie, een fout die iemand zou kunnen opmerken.
   2. Wat je doetJe checkt nog een keer, schaaft door en houdt iets vast tot het echt goed is, ook als goed genoeg allang goed genoeg was.
   3. WaaromEen opdracht uit je eerste jaren ("wees perfect"), met de overtuiging: "Ik ben pas oké als ik het goed doe."
   4. Wat het kostEindeloos checken, moeite met afronden, weinig voldoening van wat al goed is, en een strenge stem die zelden tevreden is.

   In plaats daarvan

   Spreek vooraf af wat goed genoeg is en lever in op dat moment. Het schaven daarna laat je bewust liggen.

   Ik ben iemand die iets goed genoeg durft te laten zijn.

   Oefen: De zelfcompassiepauze · ± 1 min

3. Bescherming

   Alles in de hand willen houden

   1. WanneerAls iets onzeker is of afhangt van anderen.
   2. Wat je doetJe plant, regelt en controleert, en neemt het over zodat er niets mis kan gaan.
   3. WaaromWat het op afstand houdt: machteloosheid — het gevoel dat je overgeleverd bent aan wat je niet kunt sturen.
   4. Wat het kostJe regelt het gevoel weg in plaats van het te voelen. Het blijft onder de oppervlakte gisten, en anderen ervaren je soms als strak of betuttelend.

   In plaats daarvan

   Maak onderscheid tussen wat in je macht ligt en wat niet (Epictetus). Regel het eerste, en geef het tweede tien minuten aandacht zonder iets te doen.

   Ik ben iemand die kan loslaten wat niet in de eigen hand ligt.

   Oefen: In gesprek met je beschermer · ± 4 min

4. Kracht die doorschiet

   Te veel van je kracht: doorgronden

   1. WanneerOnzekerheid, hoge inzet of een besluit waarop anderen je later kunnen aanspreken.
   2. Wat je doetBlijven analyseren wanneer er al genoeg bekend is om te kiezen; iedere vraag wordt een onderzoek.
   3. WaaromHet is je kracht, en wat werkt ga je vaker doen, ook op momenten dat het niet meer helpt.
   4. Wat het kostBesluiten schuiven op en anderen wachten op jouw conclusie.

   In plaats daarvan

   Besluiten nemen met een bewuste tijdslimiet en een omkeerbare eerste stap.

   Ik ben iemand die de eigen kracht inzet waar die helpt, en laat rusten waar dat niet hoeft.

• Welke van deze kaarten herken je het sterkst, en bij wie of waar speelt hij het meest?
• Wat zou er gebeuren als je het één week anders deed? Waar ben je bang voor, en wat zou je ervoor terugkrijgen?

De weg: van bescherming naar waarheid

Zes stappen, elk met één oefening, en dertig dagen om ze te oefenen. Mis je een dag, ga dan gewoon verder.

• Stressfysiologie en ademregulatie
• Internal Family Systems
• Zelfcompassie
• Contemplatieve traditie
• Gedragsverandering

1. 1

   Opmerken

   Leer je keten kennen: de prikkel, je lijf, de reflex (pleasen), het verhaal.

   Oefening Noteer een week lang elke avond één moment waarop je reflex aansprong, met wat er vlak daarvoor gebeurde.

2. 2

   Reguleren

   Eerst je lijf, dan je hoofd. Een systeem in alarm kan niet leren.

   Oefening Bouw een pauze in voor elk ja: "Ik kom er vóór vanavond op terug." In die ruimte vraag je jezelf: wat wil ík hier eigenlijk?

3. 3

   Aanvaarden

   Het patroon is geen fout maar een oude oplossing. De Perfectionist heeft je lang beschermd.

   Oefening De zelfcompassiepauze (Neff): "Dit is moeilijk. Moeilijkheid hoort bij het leven. Mag ik mild zijn voor mezelf."

4. 4

   Ontmoeten

   Ga in gesprek met je beschermer (controleren) in plaats van ertegen te vechten.

   Oefening Vraag het deel: "Wat ben je bang dat er gebeurt als je even stopt?" en luister naar het antwoord zonder het te corrigeren.

5. 5

   Kiezen

   Geef jezelf de toestemming die je als kind miste: "Je bent goed genoeg zoals je bent. Fouten maken mag."

   Oefening Maak een als-dan-plan: "Als ik merk dat 'Het moet foutloos' weer opspeelt, dan zeg ik de zin hierboven en doe ik één ding anders."

6. 6

   Verbinden

   Heling gebeurt in relatie. Een nee uitspreken en merken dat de relatie blijft.

   Oefening Als de onrust opkomt: wacht twintig minuten voordat je een bericht stuurt of een vraag stelt. Benoem voor jezelf wat je voelt ("ik ben bang dat ik er niet toe doe") en vraag je af wat je nu zelf kunt geven.

1. Elke week één keuze maken waarin zelfbeschikking wint, ook als dat iets kost.

   Dient: zelfbeschikking

   Toets Is "goed genoeg" hier ook goed? Een doel dat foutloos moet, voedt de oude opdracht.

2. Elke week iets doen voor wat ik nodig heb: ruimte voor je eigen wensen, zonder schuldgevoel.

   Dient: zorgzaamheid

   Toets Meet dit aan hoe je je voelt, niet aan hoe goed je het doet.

3. Een eerste stap richting: "Dan zou ik vaker zeggen wat ik vind, ook als het de sfeer verstoort, en zou ik een jaar gaan schrijven".

   Dient: wie je wilt zijn

   Toets Onder spanning is je reflex pleasen. Plan je steun voor het moment dat het spannend wordt.

Zo werk ik het best

Een pagina die Sophie de Vries kan delen met een partner, collega of leidinggevende.

• Big Five (vijf-factorenmodel)
• DISC

Ontwikkelplan

Klein, concreet en gedragsmatig. Kies er één, niet alle.

• Gedragsverandering

Reflectievragen

Om alleen te overdenken, of te bespreken met iemand die je vertrouwt.

• Wat in dit rapport herkende je meteen, en wat kostte moeite om te lezen?
• Welke uitspraak zou iemand die je goed kent bevestigen, en welke zou hij tegenspreken?
• Waar in je week komt de spanning tussen prestatie en zorgzaamheid het vaakst voor?
• Waar in je huidige werk gebruik je afmaken nog nauwelijks?
• Als je over zes maanden dit onderzoek opnieuw doet, wat hoop je dan dat er anders is?

Wetenschappelijke verantwoording

Wat is gebruikt, wat het waard is, en waar de grenzen liggen.

Niet alle onderdelen van dit onderzoek zijn even sterk onderbouwd. Dat is geen verborgen zwakte maar een keuze: je krijgt de modellen waar je om vraagt, met de status die het onderzoek ze geeft.